Çocuklarda Takıntı ve Tik Bozuklukları: Ebeveynler Ne Bilmeli?
Göz kırpma, boğaz temizleme ya da sürekli el yıkama... Çocuklarda görülen tikler ve takıntılı davranışlar ebeveynleri endişelendirebilir. Bu davranışları nasıl tanıyabileceğinizi ve nasıl destek olabileceğinizi anlattım.
Çocuğunuzun sık sık göz kırptığını, omuz silktiğini ya da bazı davranışları belirli bir düzende yapmadan rahatlayamadığını fark etmek ebeveynler için endişe verici olabilir. Bu davranışların ne anlama geldiğini bilmek, çocuğunuza doğru şekilde destek olmanın ilk adımıdır.
Tik nedir?
Tikler, istemsiz, ani ve tekrarlayan hareketler ya da seslerdir. Göz kırpma, burun kırıştırma, omuz silkme gibi hareketler motor tik; boğaz temizleme, koklama, öksürme gibi sesler ise vokal tik olarak adlandırılır.
Tikler çocukluk döneminde oldukça yaygındır ve çoğu zaman geçicidir. Stres, heyecan ve yorgunlukla artabilir, çocuk bir işe odaklandığında ise azalabilir. Çocuk tiklerini bir süre bastırabilse de bunu uzun süre sürdürmesi mümkün değildir.
Takıntılı davranışlar nasıl görünür?
Takıntılar, çocuğun zihnine istemeden gelen ve kaygı yaratan düşüncelerdir. Çocuk bu kaygıyı azaltmak için bazı davranışları tekrar tekrar yapma ihtiyacı duyabilir. Örneğin:
- Mikrop bulaşacağı korkusuyla ellerini çok sık yıkamak
- Eşyaları belirli bir düzende dizmeden rahatlayamamak
- Kapıyı ya da çantasını defalarca kontrol etmek
- Ebeveynden sürekli olarak "her şeyin yolunda olduğuna" dair güvence istemek
Bu davranışlar zaman alıyor, çocuğu üzüyor ya da günlük yaşamını aksatıyorsa bir uzmandan değerlendirme almak önemlidir.
Ebeveynler nasıl destek olabilir?
Tiklere dikkat çekmeyin. "Yapma şunu" demek ya da tikleri sürekli hatırlatmak çocuğun kaygısını artırır ve tikleri yoğunlaştırabilir. Sakin ve kabul edici bir tutum en iyi destektir.
Çocuğu suçlamayın. Tikler ve takıntılı davranışlar çocuğun bilerek ya da inatla yaptığı şeyler değildir. Ceza ya da alay, durumu güçleştirir.
Stresi azaltın. Düzenli uyku, öngörülebilir bir günlük rutin ve çocuğun duygularını rahatça ifade edebildiği bir ev ortamı, belirtilerin yoğunluğunu azaltmaya yardımcı olur.
Ritüellere katılmamaya özen gösterin. Çocuğun takıntılı davranışlarını sürdürebilmesi için ailenin sürekli düzen değiştirmesi ya da güvence vermesi, kısa vadede rahatlatsa da uzun vadede döngüyü güçlendirebilir. Bunu bir uzmanla birlikte, adım adım ele almak en sağlıklısıdır.
Ne zaman destek almalısınız?
Tikler bir yıldan uzun sürüyorsa, çocuğunuzun okul ve arkadaşlık ilişkilerini etkiliyorsa ya da takıntılı davranışlar çocuğu ve aileyi yoruyorsa bir uzmana başvurmak iyi olur. Çocuk danışmanlığı sürecinde çocuğun yaşına uygun yöntemlerle çalışılır; ebeveyn görüşmeleriyle de evde neler yapılabileceği birlikte planlanır. Gerekli durumlarda çocuk psikiyatrisi ile iş birliği yapılır.